Hội thảo khoa học “Xây dựng hệ sinh thái điện ảnh ở Việt Nam: Thực trạng, giải pháp và chính sách”

Hội thảo thuộc khuôn khổ đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Xây dựng hệ sinh thái điện ảnh để thúc đẩy sự phát triển bền vững ngành điện ảnh Việt Nam”, thu hút sự tham dự của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, nghệ sĩ và đại diện các cơ quan báo chí.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng VICAST nhấn mạnh, hệ sinh thái và cách thức vận hành hệ sinh thái có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của điện ảnh. Tuy nhiên, trong nghiên cứu khoa học, các công trình về hệ sinh thái điện ảnh ở Việt Nam hiện còn ít, nhỏ lẻ, thiếu những nghiên cứu chuyên sâu, có tính hệ thống về khái niệm, cấu trúc và các yếu tố cấu thành.

Quang cảnh hội thảo

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, điện ảnh Việt Nam thời gian qua đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước, được công chúng quan tâm và đón nhận. Tuy nhiên, nhiệm vụ đặt ra hiện nay là cần nhận diện đầy đủ những rào cản đang làm đứt gãy hệ sinh thái điện ảnh. Ở mỗi khâu, từ sáng tạo, sản xuất, phát hành đến tiếp nhận, các thành tố đều cần có sự gắn kết và tác động lẫn nhau để bảo đảm sự phát triển bền vững.

Chủ trì hội thảo là PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng VICAST

và PGS.TS Đoàn Thị Mỹ Hương, chủ nhiệm đề  tài

Ban tổ chức Hội thảo đã nhận được nhiều tham luận có giá trị, trong đó lựa chọn 20 bài viết công bố trong kỷ yếu. Tại hội thảo, 4 tham luận được trình bày trực tiếp, tập trung vào 03 nhóm nội dung chính: Xác lập khung lý luận về hệ sinh thái điện ảnh trong bối cảnh đương đại; Phân tích thực trạng vận hành và các yếu tố tác động đến hệ sinh thái điện ảnh Việt Nam; Đề xuất giải pháp, chính sách nhằm thúc đẩy điện ảnh Việt Nam phát triển bền vững và từng bước định vị trên bản đồ điện ảnh thế giới.

Trong tham luận của mình, TS. Nguyễn Thu Hà, nguyên Phó Cục trưởng Cục Điện ảnh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho rằng phim Việt đang có bước tiến rõ nét trên thị trường. Năm 2025, điện ảnh Việt Nam có hơn 55 phim ra rạp, đạt doanh thu trên 3.700 tỷ đồng và lần đầu tiên chiếm hơn 60% thị phần phòng vé. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Thu Hà, sự tăng trưởng này chưa đồng nghĩa với phát triển bền vững, bởi doanh thu vẫn phân hóa mạnh, phần lớn lợi nhuận tập trung vào một số ít bộ phim thành công. Khoảng cách giữa nhóm phim dẫn đầu và phần còn lại ngày càng lớn, phản ánh sự mất cân đối trong chuỗi giá trị điện ảnh. Từ thực trạng đó, TS. Nguyễn Thu Hà nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế vận hành của hệ sinh thái điện ảnh. Để điện ảnh Việt Nam có sức bật mới trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, việc xây dựng hệ sinh thái điện ảnh bền vững không chỉ là yêu cầu phát triển ngành công nghiệp sáng tạo, mà còn là chiến lược văn hóa, kinh tế của quốc gia. Một hệ sinh thái mạnh cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, thị trường, công nghệ, nhân lực và thiết chế.

TS. Nguyễn Thu Hà, nguyên Phó Cục trưởng Cục Điện ảnh, Bộ VHTTDL trình bày tham luận tại hội thảo

Ở một góc nhìn khác, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương chỉ ra rằng điện ảnh Việt Nam tuy đã có đủ các yếu tố như phát triển dự án, sản xuất, phát hành, thị trường và công chúng, nhưng các khâu vận hành còn rời rạc, liên kết ngắn hạn, chưa hình thành dòng chảy liên tục trong toàn hệ thống. Việc thiếu các thiết chế trung gian như quỹ phim, trung tâm phát triển dự án, chợ dự án khiến nhà làm phim phải kiêm nhiệm nhiều vai trò, từ sáng tác, tìm vốn, kết nối sản xuất đến tìm đầu ra. Vì vậy, cần sớm xây dựng và củng cố các thiết chế trung gian nhằm giảm tải cho người làm nghề, đưa họ trở lại vị trí trung tâm của hoạt động sáng tạo. PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương cũng gợi mở hướng tổ chức lại không gian phát triển của ngành theo liên kết vùng. Trong đó, TP.HCM có thể định hình là trung tâm sản xuất và thị trường điện ảnh, trong khi Đà Nẵng có thể phát triển thành điểm đến của các liên hoan phim, chợ dự án và hoạt động kết nối quốc tế.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương trình bày tham luận tại hội thảo

GS.TS Từ Thị Loan, nguyên Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, cho rằng hệ sinh thái điện ảnh Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi quan trọng, từ mô hình sản xuất phân tán, dựa nhiều vào cá nhân và rủi ro thị trường, sang mô hình phát triển theo chuỗi giá trị và tư duy công nghiệp văn hóa. Cách tiếp cận hệ sinh thái cho phép nhìn điện ảnh như một cấu trúc đa tầng, gồm sáng tạo, sản xuất, phân phối, tiếp nhận, thể chế và môi trường cạnh tranh; trong đó mỗi mắt xích đều có quan hệ tác động lẫn nhau.

GS.TS Từ Thị Loan, nguyên Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

trình bày tham luận tại hội thảo

Một vấn đề đáng chú ý khác được đề cập tại hội thảo là sự thiếu vắng vai trò của các ngân hàng thương mại trong cấp vốn cho sản xuất phim tại Việt Nam. Tác giả Nguyễn Anh Tuấn - VICAST cho rằng điện ảnh Việt Nam hiện chưa đạt tới mức “tài chính hóa”, tức chưa xây dựng được cơ chế chuyển hóa tài nguyên sáng tạo thành dòng tiền tương lai có thể dự báo. Nguồn vốn sản xuất phim hiện chủ yếu phụ thuộc vào vốn chủ sở hữu, vốn cá nhân hoặc các hình thức huy động phi chính thức, khiến chi phí vốn cao, quy mô sản xuất bị giới hạn và rủi ro tài chính khó được phân tán. Từ kinh nghiệm của các nền công nghiệp điện ảnh phát triển như Hoa Kỳ và Hàn Quốc, tác giả đề xuất một số giải pháp như sử dụng doanh thu tương lai của phim làm cơ sở vay vốn, thiết lập cơ chế bảo lãnh và chia sẻ rủi ro, phát triển bảo hiểm sản xuất, xây dựng công cụ tài chính phù hợp với đặc thù ngành và nâng cao tính minh bạch của dữ liệu thị trường.

Tác giả Nguyễn Anh Tuấn trình bày tham luận tại hội thảo

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS.TS Đoàn Thị Mỹ Hương, Chủ nhiệm đề tài, nhấn mạnh Hội thảo đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề về hệ sinh thái điện ảnh Việt Nam, từ khung lý luận, vai trò của hành lang pháp lý, cơ chế tài chính đến các nhóm giải pháp về thể chế, mô hình cộng sinh công - tư, hạ tầng số, nhân lực và mạng lưới thành phố sáng tạo.

PGS.TS Đoàn Thị Mỹ Hương, chủ nhiệm đề tài phát biểu tổng kết hội thảo

Từ các trao đổi tại hội thảo, có thể thấy điện ảnh Việt Nam đang đứng trước một ngưỡng phát triển quan trọng. Việc xây dựng hệ sinh thái điện ảnh hoàn chỉnh, đồng bộ và bền vững là yêu cầu tất yếu để điện ảnh trở thành ngành công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh, đóng góp vào phát triển kinh tế sáng tạo, đồng thời góp phần quảng bá bản sắc văn hóa và nâng cao vị thế quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế./.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo