Hội thảo khoa học về hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa

Hội thảo là một trong những hoạt động thuộc nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia “Hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa nhằm góp phần tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới”, mã số KX.05.04/21-30, được phê duyệt tại Quyết định số 2496/QĐ-BKHCN ngày 27-9-2024. Nhiệm vụ do PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, làm chủ nhiệm.

Quang cảnh Hội thảo

Tham dự hội thảo có ThS Tạ Thị Tài, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ; TS Đỗ Quang Minh, Phó Tổng Giám đốc, người đại diện phần vốn nhà nước tại Công ty Cổ phần Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam; ông Vũ Duy Thành, Giám đốc Trung tâm akaVerse, Tập đoàn FPT. Về phía Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam có PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương cùng các nhà nghiên cứu, cán bộ khoa học của Viện.

Đại biểu tỉnh Ninh Bình có TS Nguyễn Mạnh Cường, Phó Giám đốc Thường trực Sở Văn hóa và Thể thao; ông Phạm Duy Phong, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình; ông Phạm Công Chất, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Thương mại, Dịch vụ và Du lịch Doanh Sinh; bà Phạm Thi Duyên, Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, cùng đại diện các sở, ban, ngành và đoàn thể. Hội thảo còn thu hút các nhà khoa học, chuyên gia đến từ viện nghiên cứu, trường đại học, cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan báo chí trung ương, địa phương.

Phát biểu khai mạc, TS Nguyễn Mạnh Cường cho rằng phát triển công nghiệp văn hóa đang mở ra hướng đi quan trọng để Ninh Bình khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế từ văn hóa, di sản. Trên cơ sở bảo tồn và phát huy giá trị di sản, tỉnh chú trọng gắn văn hóa với du lịch, nghệ thuật biểu diễn, sáng tạo nghệ thuật và phát triển các sản phẩm, dịch vụ văn hóa có giá trị gia tăng. Định hướng này đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa nguồn lực di sản và hoạt động sáng tạo, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống văn hóa của cộng đồng.

TS Nguyễn Mạnh Cường - Phó Giám đốc Thường trực Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình phát biểu khai mạc Hội thảo.

Trình bày báo cáo đề dẫn, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương – Viện trưởng VICAST nhận định Việt Nam có nguồn lực văn hóa phong phú, lực lượng sáng tạo ngày càng đa dạng và nhu cầu hưởng thụ văn hóa tiếp tục mở rộng. Tuy nhiên, từ nguồn lực đến sản phẩm và từ sản phẩm đến thị trường vẫn còn khoảng cách lớn. Một di sản có giá trị chưa đương nhiên tạo nên sản phẩm có sức cạnh tranh; một tác phẩm được bảo hộ chưa đồng nghĩa với khả năng khai thác thương mại; một công trình được đầu tư chưa chắc trở thành không gian sáng tạo có sức sống. Những khoảng cách đó đặt ra yêu cầu phải xác định rõ thể chế đang hỗ trợ đến đâu, còn vướng mắc ở khâu nào và cần thay đổi những gì.

Viện trưởng Nguyễn Thị Thu Phương nhấn mạnh, việc hoàn thiện thể chế cần bắt đầu từ những điều kiện quyết định khả năng tạo ra, phân phối và giữ lại giá trị. Đối với các ngành công nghiệp văn hóa, giá trị gắn trực tiếp với sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ, năng lực tổ chức sản xuất và hệ thống phân phối. Nếu người sáng tạo khó khai thác tác phẩm, doanh nghiệp khó huy động vốn hoặc sản phẩm thiếu kênh tiếp cận công chúng, nguồn lực văn hóa khó chuyển hóa thành động lực phát triển bền vững.

Thực tiễn Ninh Bình là một gợi mở rõ nét cho cách tiếp cận này. Di sản, cảnh quan, lễ hội, làng nghề và hoạt động du lịch tạo nên nguồn lực quan trọng để phát triển sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Muốn phát huy nguồn lực ấy, cần thiết lập cơ chế liên kết giữa đơn vị quản lý di sản, doanh nghiệp, người sáng tạo và cộng đồng. Quyền tham gia, trách nhiệm bảo vệ di sản và nguyên tắc chia sẻ lợi ích phải được xác định ngay trong quá trình tổ chức khai thác, để kết quả phát triển góp phần duy trì giá trị văn hóa và bảo đảm sinh kế của cộng đồng.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện VHNTTTTDLVN phát biểu đề dẫn Hội thảo

Các tham luận tại hội thảo tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ: pháp luật, đầu tư, tài trợ, nguồn nhân lực, tài sản trí tuệ, quyền văn hóa, chuyển đổi số, không gian sáng tạo và phát triển địa phương. Điểm chung được nhận diện là hiệu quả phát triển phụ thuộc lớn vào khả năng kết nối giữa các chủ thể và các công đoạn tạo ra giá trị. Chính sách dành cho từng lĩnh vực chỉ phát huy đầy đủ tác dụng khi người sáng tạo, doanh nghiệp, tổ chức trung gian và cơ quan quản lý phối hợp trong môi trường minh bạch, thuận lợi và có trách nhiệm.

Trong tham luận về những hạn chế của chính sách đầu tư, tài trợ cho văn hóa, TS Đỗ Quang Minh cho rằng quá trình hoàn thiện chính sách cần được xem xét đồng thời trên các phương diện nhận thức, năng lực và công cụ. Trọng tâm là chuyển từ tư duy cấp phát sang cơ chế dẫn vốn, để nguồn lực nhà nước không chỉ được chi ra mà còn trở thành đòn bẩy thu hút và luân chuyển các nguồn lực xã hội. Kinh nghiệm của một số quốc gia cho thấy, khi nhận thức, năng lực thực thi và công cụ chính sách được chuẩn bị đồng bộ, văn hóa có thể phát triển thành lĩnh vực kinh tế có sức cạnh tranh.

TS Đỗ Quang Minh - Phó Tổng Giám đốc, người đại diện phần vốn Nhà nước tại Công ty CP Trung tâm Hội chợ Triển lãm Việt Nam trình bày tham luận

ThS Hoàng Đạo Cầm, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, trình bày tham luận về hoàn thiện thể chế phát triển du lịch văn hóa và du lịch sáng tạo ở Việt Nam. Theo ông, đây là quá trình tổ chức lại mối quan hệ giữa pháp luật, bộ máy quản lý, thị trường, cộng đồng và dữ liệu. Các văn bản mới về công nghiệp văn hóa, di sản, hạ tầng văn hóa số và chính quyền địa phương hai cấp tạo nền tảng quan trọng, nhưng chưa tự động khắc phục được sự phân mảnh giữa các ngành và khoảng cách về năng lực thực thi tại địa phương. ThS Hoàng Đạo Cầm nhấn mạnh, chất lượng thể chế không chỉ thể hiện ở việc rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục mà còn quyết định văn hóa được khai thác trong ngắn hạn hay được nuôi dưỡng như một nguồn lực phát triển lâu dài. Khi quyền của cộng đồng, tài sản công, công cụ tài chính, sở hữu trí tuệ, dữ liệu và trách nhiệm giải trình được thiết kế đồng bộ, du lịch văn hóa có thể trở thành thị trường dẫn dắt các ngành công nghiệp văn hóa, góp phần nâng cấp mô hình tăng trưởng du lịch và tăng cường sức mạnh mềm quốc gia.

 
ThS Hoàng Đạo Cầm - Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam 
Đồng chí Phạm Duy Phong - Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình trình bày tham luận với chủ đề: Hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa gắn với phát triển du lịch - từ thực tiễn Ninh Bình

Ông Vũ Duy Thành trình bày tham luận về bảo đảm tính thống nhất giữa dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và hệ thống pháp luật hiện hành. Theo ông, việc xác định rõ mối quan hệ giữa dự thảo Luật với Hiến pháp, Nghị quyết số 28/2026/QH16, Nghị định số 277/2026/NĐ-CP và các luật có liên quan sẽ góp phần bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật. Đây cũng là điều kiện hình thành cơ sở pháp lý ổn định để doanh nghiệp tham gia phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Đại diện FPT IS cho biết doanh nghiệp sẵn sàng phối hợp với cơ quan chủ trì soạn thảo để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.

 
Ông Vũ Duy Thành - Giám đốc Trung tâm akaVerse, Tập đoàn FPT

ThS Vũ Thị Lý - Sở Văn hoá và Thể thao tỉnh Ninh Bình đã trình bày tham luận Phát triển các sự kiện văn hoá trở thành động lực kết nối các ngành công nghiệp văn hoá ở Ninh Bình.

Và ThS Nguyễn Phương Anh - Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông với tham luận Xu hướng phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số thông qua các sản phẩm sáng tạo số.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu tập trung phân tích những điểm nghẽn trong cơ chế quản lý, chính sách đầu tư và tài trợ, khả năng tiếp cận nguồn lực, sự phối hợp liên ngành và khoảng cách trong thực thi. Nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát sự tương thích giữa dự thảo chính sách với pháp luật chuyên ngành; làm rõ vai trò, quyền lợi và trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp, người sáng tạo, cộng đồng; đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu và lợi ích phù hợp. Các trao đổi bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam.

Một số đại biểu góp ý, thảo luận tại Hội thảo

Tổng kết Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương ghi nhận và cảm ơn các nhà khoa học, các nhà quản lý, doanh nghiệp sáng tạo và các tổ chức văn hoá đến từ nhiều cơ quan, tổ chức, các học viện, viện, các trường đại học, các đơn vị doanh nghiệp, liên doanh, Sở Văn hóa vàThể thao, sở Du lịch và đại diện chính quyền của tỉnh Ninh Bình đã nhiệt tình ủng hộ Hội thảo bằng những tham luận, những ý kiến đóng góp đầy trách nhiệm và tâm huyết. Thành công của Hội thảo chính là những trao đổi trên tinh thần khoa học và khách quan, Ban tổ chức hội thảo mong rằng những thông tin, quan điểm, được chia sẻ trong các tham luận và những vấn đề trao đổi tại Hội thảo này là nguồn tham khảo quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn cho đề tài cấp quốc gia “Hoàn thiện thể chế phát triển các ngành công nghiệp văn hóa nhằm góp phần tạo động lực phát triển nhanh và bền vững đất nước trong điều kiện mới”.

Ban Tổ chức kỳ vọng kết quả nghiên cứu không dừng ở việc nhận diện vấn đề mà tiếp tục được phát triển thành các đề xuất chính sách có căn cứ, có trọng tâm và khả năng áp dụng. Trên cơ sở đó, môi trường thể chế cần tạo điều kiện để nguồn lực văn hóa được phát huy, các chủ thể sáng tạo có không gian phát triển và các ngành công nghiệp văn hóa từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh, đóng góp tích cực vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm

Tin: Lã Lương

Ảnh: VICAST