Lễ bảo vệ luận án tiến sĩ cấp Viện cho NCS Trần Ly Ly

Quang cảnh Hội đồng bảo vệ luận án tiến sĩ của NCS Trần Ly Ly

Lên đồng là nghi lễ trung tâm của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, thường diễn ra tại các điện, đền, phủ thờ các vị thánh. Trong nghi lễ, thanh đồng với sự hỗ trợ của âm nhạc, hát văn và múa đưa bản thân vào trạng thái thăng hoa và cho rằng thần linh có thể nhập vào thân xác của họ. Về mặt tín ngưỡng, đây là nghi thức giao tiếp với thần thánh, tức là các vị thần thông qua thân xác của thanh đồng để nhập đồng, phán truyền, trừ tà, chữa bệnh, ban phúc và ban lộc cho tín đồ. Trong các giá đồng, thanh đồng không còn là chính mình mà trở thành hiện thân của thánh. Các giá đồng được cách điệu hóa qua trang phục, hát văn và múa đồng, tạo nên một diễn xướng tổng hợp giàu tính nghệ thuật, phản ánh bản chất tín ngưỡng và thấm đậm yếu tố văn hóa của người Việt ở châu thổ Bắc Bộ.

Múa đồng là yếu tố quan trọng của nghi lễ Lên đồng, đã được nghiên cứu trong một số công trình, song chủ yếu nó được trình bày như một yếu tố độc lập, ít tính tương tác với các thành tố khác trong tổng thể một nghi lễ và trong tiến trình sân khấu hóa. Vị trí và vai trò của múa đồng chưa được thể hiện rõ nét, nhất là trong việc góp phần thể hiện các giá đồng trong điện thần và trên sân khấu nghệ thuật. Quá trình việc múa đồng bước ra khỏi không gian nghi lễ để hiện diện trên các sân khấu nghệ thuật tổng hợp, sân khấu múa, sân khấu ca nhạc đại chúng không đơn thuần là việc mượn chất liệu truyền thống mà còn là hành vi kiến tạo ngôn ngữ múa mới, gắn kết giữa dân gian và đương đại, giữa tâm linh và thị giác.

Với những lí do trên, NCS Trần Ly Ly lựa chọn đề tài Múa đồng ở châu thổ Bắc Bộ - từ nghi lễ đến sân khấu làm luận án tiến sĩ với mong muốn khám phá và lý giải những biểu đạt của các điệu múa trong các giá đồng và sự tương tác của nó trong chỉnh thể của nghi lễ Lên đồng. Đồng thời khám phá sự chuyển hóa múa đồng từ nghi lễ đến sân khấu để làm rõ những hình thức trình diễn của múa tín ngưỡng, tính biểu đạt của các giá đồng và tính nghệ thuật thị giác trên sân khấu chuyên nghiệp.

NCS Trần Ly Ly

Luận án của NCS Trần Ly Ly là một đề tài mới, trên cơ sở không trùng lặp về đề tài và nội dung với các luận án đã bảo vệ ở các công trình khoa học đã công bố cho tới thời điểm hiện nay.

Về ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án, múa đồng được vận hành như một hệ thống ký hiệu hình thể có cấu trúc và quy phạm, tính lặp lại trong nghi lễ có vai trò tích lũy biểu tượng tạo trạng thái cộng cảm, giúp củng cố niềm tin và liên kết cộng đồng. Quá trình sân khấu hóa là sự chuyển đổi hệ quy chiếu biểu đạt, nghi lễ và sân khấu tồn tại trong mối quan hệ chuyển hóa không đối lập. Truyền thống hầu đồng có khả năng tái cấu trúc trong bối cảnh hiện đại phù hợp với tinh thần công ước 2003.

Kết quả nghiên cứu khoa học của đề tài đã đặt ra và giải quyết các vấn đề lý luận, về mối quan hệ giữa thực hành tín ngưỡng và quá trình trình diễn trên sân khấu. Mối quan hệ này không đối lập mà có khả năng bổ trợ lẫn nhau. Quá trình thực tiễn giúp hỗ trợ quá trình hoàn thiện thực hành múa đồng trong nghi lễ hầu đồng trên phương diện đại chúng. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên chuyên sâu về múa đồng trong bối cảnh hiện nay.

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp tư liệu khoa học có giá trị đối với công tác nghiên cứu, giảng dạy và sáng tác trong các lĩnh vực lý luận và thực hành múa, sân khấu, văn hóa dân gian và nghệ thuật biểu diễn.

Hội đồng phản biện, đánh giá luận án

TS. Trần Thị Minh Thu, người hướng dẫn khoa học

Ngoài phần Mở đầu (10 trang), Kết luận (04 trang), Tài liệu tham khảo (09 trang) và Phụ lục (66 trang), nội dung chính của luận án được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn (42 trang).

Chương 2: Múa trong nghi lễ lên đồng (37 trang).

Chương 3: Múa đồng: Sự chuyển hóa từ nghi lễ đến sân khấu chuyên nghiệp (40 trang).

Chương 4: Những vấn đề đặt ra của múa đồng trong đời sống đương đại (38 trang)

Nghiên cứu sinh Trần Ly Ly đã trình bày tóm tắt nội dung luận án trước Hội đồng chấm luận án. Sau khi nghe ý kiến đánh giá, phân tích của các phản biện khoa học, nghe ủy viên thư ký tổng hợp những ý kiến đóng góp của các nhà khoa học trong và ngoài Hội đồng về nội dung luận án, NCS Trần Ly Ly đã trả lời câu hỏi của các thành viên trong Hội đồng. Kết quả 100% thành viên có mặt tại Hội đồng đã bỏ phiếu công nhận học vị Tiến sĩ Lý luận và lịch sử sân khấu cho NCS Trần Ly Ly./.

NCS chụp ảnh lưu niệm cùng các thầy cô

Tin, ảnh: Lã Lương