Lễ bảo vệ Luận án tiến sĩ cấp Viện cho NCS Lê Thị Hà

Áo Nhật Bình là loại lễ phục đặc trưng dành cho nữ giới hoàng tộc triều Nguyễn, mang ý nghĩa quan trọng trong đời sống nghi lễ cung đình, thể hiện rõ phẩm vị, trật tự xã hội và quan niệm thẩm mỹ của triều đại quân chủ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam. Trên phương diện tạo hình, áo Nhật Bình nổi bật với hệ thống hoa văn trang trí phong phú, được tổ chức theo những quy phạm chặt chẽ của mỹ thuật cung đình, đồng thời thể hiện trình độ kỹ thuật thêu may tinh xảo của đội ngũ thợ thủ công đương thời. Hoa văn trên áo không chỉ mang giá trị trang trí thuần túy mà còn hàm chứa những lớp ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, phản ánh tư duy thẩm mỹ, quan niệm về vũ trụ, quyền lực và hình ảnh nữ giới trong không gian văn hóa cung đình triều Nguyễn.

Quang cảnh hội đồng bảo vệ luận án tiến sĩ cấp Viện của NCS Lê Thị Hà

Trong bối cảnh phát huy di sản văn hoá truyền thống trở thành xu hướng trọng tâm trong Chiến lược phát triển văn hoá Việt Nam đến năm 2030, hướng đến sự kết hợp giữa bảo tồn, sáng tạo và công nghệ, việc nghiên cứu toàn diện hoa văn trang trí trên áo Nhật Bình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Nhu cầu cấp thiết hiện nay là có một công trình khoa học có tính hệ thống và độ tin cậy, nhằm xác lập cơ sở nhận diện và chuẩn hoá đặc trưng tạo hình của hệ hoa văn. Trên nền tảng đó, nghiên cứu phục vụ cho công tác phục dựng cổ phục, trưng bày bảo tàng, giáo dục mỹ thuật truyền thống, cũng như mở ra khả năng ứng dụng trong thiết kế thời trang, nghệ thuật thị giác và công nghiệp văn hoá sáng tạo. Thực tế cho thấy, nhiều dự án phục dựng cổ phục gần đây mới chỉ dừng ở mô phỏng hình thức, chưa có cơ sở khoa học về cấu trúc hoa văn, bố cục và tầng nghĩa biểu tượng.

Các Ủy viên của Hội đồng

Tuy nhiên, trong thực tiễn nghiên cứu, các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận áo Nhật Bình từ góc độ lịch sử trang phục, quy chế phẩm phục hoặc kỹ thuật chế tác, trong khi việc nghiên cứu chuyên sâu về đặc trưng nghệ thuật, cấu trúc tạo hình và giá trị biểu tượng của hệ hoa văn trang trí trên loại hình lễ phục này vẫn còn hạn chế. Xuất phát từ khoảng trống khoa học đó, trong bối cảnh bảo tồn và phát huy di sản văn hóa truyền thống đang trở thành một định hướng quan trọng trong Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030, nghiên cứu sinh Lê Thị Hà đã lựa chọn đề tài “Hoa văn trang trí trên áo Nhật Bình triều Nguyễn (1802 - 1945)” nhằm tiếp cận một cách hệ thống, toàn diện và chuyên sâu dưới góc độ nghệ thuật học tạo hình.

Nghiên cứu sinh Lê Thị Hà trình bày tóm tắt nội dung luận án.

Luận án đặt mục tiêu nhận diện, phân tích và làm rõ cấu trúc tạo hình, đặc trưng thẩm mỹ cũng như các tầng ý nghĩa biểu tượng của hoa văn trang trí trên áo Nhật Bình, qua đó góp phần xác lập cơ sở khoa học cho việc nhận thức, bảo tồn và phát huy giá trị của một loại hình di sản mỹ thuật cung đình đặc sắc. Trên phương diện học thuật, công trình tiếp cận hệ hoa văn như một “ngôn ngữ tạo hình, biểu tượng” đặc thù của mỹ thuật triều Nguyễn, đồng thời gợi mở hướng nghiên cứu liên ngành giữa mỹ thuật học, văn hóa học, thiết kế và di sản học trong bối cảnh toàn cầu hóa và giao lưu văn hóa đương đại. 

Hội đồng phản biện đánh giá luận án

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án cung cấp nguồn tư liệu khoa học có giá trị cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên các ngành mỹ thuật, mỹ thuật ứng dụng, văn hóa học và các lĩnh vực liên quan trong việc nghiên cứu mỹ thuật cung đình triều Nguyễn nói chung và hoa văn trang trí trên áo Nhật Bình nói riêng. Kết quả nghiên cứu là cơ sở tham khảo tin cậy cho các cơ quan quản lý văn hóa, bảo tàng, trung tâm bảo tồn di sản trong công tác trưng bày, phục dựng, số hóa và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể của Huế và Việt Nam. Đồng thời, công trình cũng góp phần định hướng việc ứng dụng các giá trị hoa văn truyền thống vào thiết kế sáng tạo, nghệ thuật thị giác và phát triển sản phẩm văn hóa, hỗ trợ các thương hiệu thời trang và thủ công mỹ nghệ khai thác hiệu quả yếu tố bản sắc trong phát triển bền vững và hội nhập thị trường trong nước, quốc tế.

Ngoài phần Mở đầu (11 trang), Kết luận (03 trang), Tài liệu tham khảo (17 trang), Phụ lục (108 trang), nội dung chính luận án chia làm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát về áo Nhật Bình triều Nguyễn (45 trang).

Chương 2: Nhận diện hoa văn trang trí trên áo Nhật Bình triều Nguyễn (56 trang)

Chương 3: Đặc trưng, giá trị nghệ thuật và luận bàn về hoa văn trang trí trên áo Nhật Bình triều Nguyễn (60 trang).

Người hướng dẫn khoa học là PGS.TS Đoàn Thị Mỹ Hương

Tại buổi bảo vệ, nghiên cứu sinh Lê Thị Hà đã trình bày tóm tắt những nội dung cốt lõi của luận án trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ cấp Viện. Các ý kiến nhận xét, đánh giá của các nhà khoa học trong và ngoài Hội đồng tập trung làm rõ những đóng góp mới của luận án, đồng thời đưa ra một số gợi ý nhằm tiếp tục hoàn thiện và phát triển hướng nghiên cứu trong thời gian tới. Nghiên cứu sinh đã nghiêm túc tiếp thu, trao đổi và trả lời các câu hỏi chuyên môn của các thành viên Hội đồng.  Kết quả, 100% thành viên có mặt của Hội đồng đã bỏ phiếu công nhận và thống nhất đề nghị cấp học vị Tiến sĩ Lý luận và lịch sử mỹ thuật cho nghiên cứu sinh Lê Thị Hà. Thành công của buổi bảo vệ không chỉ khẳng định chất lượng khoa học của luận án mà còn góp phần bổ sung thêm một công trình nghiên cứu có giá trị vào lĩnh vực mỹ thuật học và nghiên cứu di sản văn hóa cung đình Việt Nam./.

NCS Lê Thị Hà chụp ảnh lưu niệm cùng Hội đồng, đại diện cơ sở đào tạo và cơ quan chủ quản.

Tin, ảnh: Anh Tuấn